( 8 * ) - مخزن ص 143 Code - 1878 قثاء Cucumis melo L . var . felexuosus Naud قثاء يا خيار چنبر ميوه گياهى است علفى ، يك ساله ، پيچك‌دار از خانواده Cucurbitaceae كه منشاء اوليه آن را مصر دانسته‌اند گياه به بوته خيار شباهت دارد ولى برگ‌هاى آن كوچكتر و ميوه آن استوانه ، دراز ، نازك ، خميده ، محظط ، شياردار و به رنگ سفيد متمايل به سبز مىباشد و درازاى آن تا 80 سانتيمتر و قطر آن به 9 - 6 سانتيمتر مىرسد . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : تاريخ استفاده از ميوه آن به‌عنوان تغذيه به زمانهاى بسيار دور مىرسد و قدما آن را از جنس خيار مىدانسته‌اند و برخى اسامى باستانى آن با خيار مشترك مىباشد به يونانى Sikys و به رومى Aggourion و به عربى قثاء ناميده شده است . در قرآن مجيد ، سوره بقره ، آيه شريفه 59 نام آن آمده است . رازى مىنويسد قثاء و قثد ( خيار ) هر دو سرد و تر مىباشند ولى خيار سردتر مىباشد ( رازى 1 * ) . هر دو حرارت بشكنند و تشنگى بنشانند خصوصا تخمشان و طبيعت نرم گردانند ، كليه و مثانه پاك كنند و حرقه البول 2 * ببرند ( هروى : 3 * ) . دانه آن از خيار بهتر ، لطيف‌تر و تسكين‌دهنده حرارت و صفرا مىباشد ولى كيموس توليد شده از آن به سرعت فاسد و باعث تب مىشود ( ابن سينا : 4 * ) ، به پارسى آن را خيارزه ، شنگيار و خيار دراز مىنامند و بهترين آن نيشابورى است براى مثانه خوب است و بوئيدن آن در بىحالى و حالت غش ناشى از حرارت موثر مىباشد . لوسيون حاصل از جوشانده برگ آن با عسل در كهير و خوردن آن در گازگرفتگى سگ هار مفيد مىباشد . رازى گويد كه آن از خيار سبك‌تر و براى گرم‌مزاجان خوب است و نيازى به اصلاح ندارد ولى اگر در مصرف آن زياده‌روى نمايند باعث نفخ و سنگينى مىشود . براى رفع زيان آن بايد آن را با جوارش كمونى ( زيره ) و چوارش به تناول نمايند . اما براى سرد مزاجان زيان دارد ( انصارى : 5 * ) ، قثاء ، خيارزه ، خيار دراز يا خيار چنبر ، مدر و خارج‌كننده سنگ گرده و مثانه و مسكن التهاب معده و كبد مىباشد از خيار سريع‌تر هضم مىشود ، تخم آن زيادكننده پيشاب و گشاينده گيرها و پوست و گوشت آن نفاخ مىباشد و باعث قولنج مىشود . ساير خواص آن مانند خيار است و برگ خشك‌شده آن خارج‌كننده صفرا مىباشد ( حكيم مومن : 6 * ) . قثاء دو نوع است يكى بزرگتر و گوشت آن بيشتر و تخم آن كمتر و در اوائل بهار مىرسد . آن را خيارزه كازرونى و ديگرى كه كوچكتر ، گوشت آن نازكتر و تخم آن بيشتر است و در اواخر تابستان مىرسد خيارزه نيشابورى مىنامند هر دو نوع پس از رسيدن ترش‌مزه مىشود . درد مثانه را تسكين مىدهد ، ملين طبع ، مدر و خارج‌كننده سنگ كليه و مثانه مىباشد و مغز تلخ آن در اين امر قوىتر است . براى